19 Şubat 2009

otoportreler 1

otoportresini çizip duran, kendi imgesini bıkmadan usanmadan defalarca boyayan çokça sanatçı mevcut. malum, otoportre dediğimizin, kendi kendini yeniden tanımlamakla, var etmekle, yeni temsiller, yeni kimlikler aramakla, bu arayışa duyulan ihtiyaçla falan pek ilgisi var. tabii, elindeki fırçayı, kendimi bugün hangi şekle soksam, diye oyalanarak sallamakla olmuyor bu işler. şurada blog diye ne yapıp ettiğimizden üstünkörü bahsettiğimiz kısa metinlerimizi bile üç yazıp iki silerek, elimizden geldiğince titizlenerek şekillendirmiyor muyuz? o yüzden, otoportrenin de, iyisi var kötüsü var; samimisi var kibirlisi var; sahicisi var yapmacığı var.
felix nussbaum, sıkı otoportrecilerden. genel olarak da çok üretken ve binbir ayrı tekniği keyfince ve yetkinlikle kullanabilen bir ressam. benim sayabildiğim kadarıyla elli küsur otoportresi mevcut. aşağıda, bunların en meşhuru var; yahudi kimliğiyle otoportre (1943: felix nussbaum haus, osnabrück).



nussbaum 1904'te doğmuş. 1944'te mechelen'de nazi'lere yakalanıp auschwitz'te öldürülene kadar osnabrück, berlin, ostend ve brüksel'de yaşamış. osnabrück'te, onun adına yapılmış, mimar daniel liebeskind'in eseri şahane bir de müze var.

felix nussbaum foundation
felix nussbaum haus
felix nussbaum haus by daniel liebeskind

16 Şubat 2009

dilenci arkadaşlar

geçen sene yine gecenin köründe biraz da ürkerek tünel'den galata'ya inerken, saçları ağarmış, orta yaşlı, gözlüklü, bıyıklı, yoksul görünüşlü bir adam yolumu çevirdi. "evladım ben senin baban yaşındayım. seni şimdi allah gönderdi." diye başladı. anlaşıldı, para isteyecek.
"yaptık bir delilik. anlaşmış bunlar polisle. yaptık bir delilik. ah taş kafa ah. niye geldim ki buralara?"
"aman sakin olun ne oldu?"
"emekli ilkokul öğretmeniyim ben. benim senden büyük iki evladım var. ikisi de hukuk okudu. biri üniversiteyi yeni bitirdi. yaptım bir delilik bu yaşta."
"söyleyin hocam ne oldu?" (hemen 'hocam'a geçtim fark ettiğiniz gibi)
"bu yaşıma geldim bir kez olsun yapayım dedim. bir girdim meğerse polisle anlaşmalıymış bunlar. soyup soğana çevirdiler beni."
falan filan. anlaşıldı ki zürafa sokak'a gelmiş, sonra nasıl olduysa bunun cüzdanını falan çalmışlar, beş parasız bırakmışlar. gecenin bu saatinde mimaroba'ya dönmesi gerekiyormuş. burada kalakalmış. saatlerce ağlamış falan.
cüzdanımdan 10 lira çıktı. iyi ki sadece o kadarım varmış. yoksa, angut gibi, daha fazla da verebilirdim yani. parayı verince adam neredeyse elimi öpecekti. "iyi geceler hocam," falan diyerek vedalaştım; içim rahat bir şekilde yokuşu inip evime girdim.
bu başıma geldiğinde herhalde ekim kasım ayı falandı. sonra aynı adamı, kış boyunca, kule civarında, otoparkın orada, yokuşlarda, ara sokaklarda; gözlükleri, bıyıkları, naylon kumaştan ucuz yağmurluğu ve bazen takıp bazen çıkardığı enine çizgili beresiyle üç beş defa daha gördüm. her seferinde bir delilik yapıp zürafa sokak'a gelip polisle anlaşmalı olan birilerine parasını çarptıracak değil ya!

geçen hafta berlinale'nin en canlı yaşandığı potsdamer platz'da kahve içiyordum. alışveriş merkezi kılıklı binaların ortasında, birkaç sinema kompleksine açılan bir meydan burası. şık, sevimli ve keyifleri yerinde sinemaseverler, ya benim gibi kahve içiyor, ya da sohbet edip karınlarını doyuruyorlardı. derken genç, yüzü gözü kıpkırmızı, üstü başı pis, burnu sümüklü ve sesi kısık biri, "ein euro bitte" diye diye insanların arasından geçerek yakınımda belirdi. genelde bütün berlinaleciler onu görmezden geliyordu; ama ben, böylelerini görmezden gelemediğim için, şimdi ne yapsam, param da çok az, bu sefer vermeyeceğim falan diye içimden geçirmeye başladım. tam benim yanıma gelip "ein euro bitte," dediği anda da, gergin bir "nein" çıktı ağzımdan. halbuki ne "nein"ı di mi? duymazlıktan gel olsun bitsin. dilenci de şaşırdı bu duruma tabii. ne desin, haklı olarak "aber warum?" dedi. ama neden?

işte bu konularda ve böyle durumlarda tutarlı bir strateji belirlemek istiyorum.

13 Şubat 2009

tepedeki yabancı

uzun bir trenin ışıklı camları demiryolunun setinin üstünden gürültüyle akıp gidiyor. yolun öbür tarafında, birkaç yıl öncesine kadar bir kereste şirketinin deposunun durduğu yerde yeni yapılmış evler var. mutfaklarda akşam yemeği hazırlayanları görüyorum. eski şirketin 1950'lerde kanada'dan ithal ettiği kerestelerle birlikte getirtip kanalın kıyısına yerleştirdiği kızılderili totemi sivri gagalı kartalları, korkunç yüzleri ve iki yana açılmış kanatlarıyla hala eski yerinde. çok değil, bir on-on beş yıl sonra kimse bu totemin nereden çıktığını hatırlamayacak, gerçek bir totem olduğunu bile bilmeyecek.
castle sokağına sapıyor, berkhamsted okulu'nun karanlığa gömülmeye başlamış tuğla yapılarının önünden geçip bir kez daha anacaddeye çıkıyorum. biraz ileride birinci dünya savaşı'nda cephede ölen berkhamstedli gençlerin anısına dikilmiş gri, taş anıt duruyor. hep yaptığım gibi, durup üstünde yazan adların birkaçını okuyorum. hala dükkan levhalarında ya da kasabanın telefon rehberinde karşıma çıkan soyadları. doğa gibi, ölüm de ingiltere'de her yere sokuluyor. ülkenin her köşesindeki savaş anıtları rönesans şairlerinin, bir gün öleceklerini kendilerine hatırlatmak için yazı masalarına koydukları kafatasları gibi.
bu anıt, yolculuk dönüşü kasabayı kolaçan etmek için çıktığım küçük turun uç noktası. artık eve dönmekten başka yapabileceğim bir şey yok. yıllardır hayatım küçük bir kasabada küçük bir evde doğayla ölümün gölgesinde yaşadıklarımdan ibaret. tek özgürlüğüm bunları görebilecek kadar yabancı olmam. şimdi gidip uyuyan bilgisayarımı uyandırmalı ve yazmaya başlamalıyım.

şavkar altınel, tepedeki yabancı, anı, 2009: 12.

06 Şubat 2009

on open-endedness

In my view, optionality, variability and unpredictability produce positive qualities of social being rather than negative zones of analytically empty randomness. Far from being devoid of positive content (presumably because of not being rule-governed) indeterminacy allows the emergence of a culturally valued quality of human relations where one can follow impulses, change directions, and coordinate with other people. In other words, social unpredictability has its distinctive tempo, and it permits people to develop timing, coordination and a knack for responding to contingencies. These qualities constitute social grace, which in turn enables an attentive person to be effective in the interpersonal politics of everyday life.
Renato Rosaldo, Culture and Truth, 1989: 112

28 Ocak 2009

dayanamadım siyasi yorum yaptım

türkiye'nin çeşit çeşit vaziyetleri var, malum. mesela söz konusu avrupa birliği olunca, sınıfın arkasında oturan, kafası derslere pek basmayan, ama sınıfın en etkili öğrencilerinden almanya ve italya gibileriyle muhabbeti ilerletmesi ve sınıfın parlak öğrencilerinden isveç ve hollanda'nın elinden tutup desteklemesi sayesinde az çok bir şeyler beceren ve bu yüzden de öğretmenlerin sınıfta bırakmaya kıyamadıkları, her tenefüste çıkıp deli danalar gibi koşturarak top oynadığından derslere biraz geç, pancar gibi bir suratla, kir ve ter içinde gelen hantal bir öğrenci durumu var.
söz konusu ergenekon olunca ise, tecrübesiz elleri ve yarım yamalak kaptığı yeni ilkeleriyle kendi kendisini tedavi etmeye yeltenen, bunu yaparken buhranlara girip hezeyanlara kapılan, kabuk bağlamış yaralarıyla barışıklığını, sızlayıp kanayan yaralarına olan alışkanlığını yeni yeni fark eden, bu yaralar olmadan yapamayacağından yana endişelenen, tedaviye direnen, "beni benimle bırakın" dercesine kapıları çarpıp kapatan, evinden çıkmadıkça hiç çıkası gelmeyen, mutsuz, laf dinlemez, inatçı bir hali var.
benim karar veremediğimse, bu ergenekon halinin bir ihtiyar huysuzluğu mu, yoksa bir ergen bunalımı mı olduğu...

başka bloglar: eş dost tanıdık ve sevgi saygı çerçevesi